Veel verbeteringen op het gebied van wondverzorging zijn te danken aan het werk van wetenschappers en ondernemers, die aan het einde van de 19e eeuw een enorme sprong vooruit maakten in kennis en kunde. Veel innovaties uit die periode worden nog steeds gehanteerd in de medische zorg. HeltiQ zocht en vond een aantal opmerkelijke ‘facts & figures’ over wondverzorging, van vroeger en van nu.

Wist u dat…
Bij het genezen van een wond het er om gaat dat de huid een kans krijgt om de afsluiting van het lichaam te herstellen. De beste voorwaarden daartoe worden geschapen door het voorkomen van vuil en infectie. Deze kennis dateert eigenlijk pas van na 1865 (!) toen Pasteur had bewezen dat bacteriën infecties kunnen veroorzaken.

In de jaren voor 1850 artsen onbekend waren met de oorzaak van koorts en ontsteking en zonder de handen te wassen van de lijkenkamer naar de kraamkamer liepen. Gyneacoloog-chirurg Semmelweis ontdekt in 1840 het belang van uiterste reinheid bij het assisteren van kraamvrouwen. De noodzaak om kiemvrij of, zoals dat officieel heet, aseptisch te handelen bij medische ingrepen, maar ook bij de fabricage van verbandmiddelen, drong langzamerhand steeds meer door.

De ontwikkeling van verbandmiddelen veel te danken heeft aan de militaire geneeskunde. De bloedige veldslagen die met name in de 2e helft van de 19e eeuw in Europa plaatsgevonden hebben, gaven de impuls tot vele nieuwe ontwikkelingen.

De Nederlandse militaire arts Mathijsen een belangrijke verbetering van het gipsverband heeft uitgevonden. Het door hem ontwikkeld verband diende ter ondersteuning en immobilisatie van de ledematen. Bij de meeste militairen treden verwondingen namelijk op aan armen en benen.

Diep onder de indruk van de ellende van alle veldslagen de Zwitser Henry Dunant in 1863 een document heeft geschreven over georganiseerde hulpverlening en dat dit de eerste aanzet heeft gegeven tot de oprichting van het Rode Kruis.

Vroeger gekookt linnen en repen van uniformen werden gebruikt om wonden mee te verbinden. Later bleek ook katoen daarvoor uitstekend geschikt te zijn. In 1873 beschreef professor Victor von Bruns een door hem ontwikkelde methode om katoen optimaal vochtopnemend te maken.

Met de uitvinding van het snelverband in 1898 de oprichter van de Utermöhlen Verbandstoffenfabriek, Carl Friedrich Utermöhlen, een belangrijke stap heeft gezet in het verminderen van infectiegevaar bij het verzorgen van wonden. Als blijk van waardering voor deze bijzondere prestatie verleende Koningin Wilhelmina in 1901 het predikaat “Koninklijke” aan Utermöhlen.

‘Voor Pampus’ liggen
Circa 150 jaar geleden werden ontstekingen vooral met tegenmiddelen bestreden. Carbol was een veel gebruikt ontsmettingsmiddel. Scheepsartsen namen extra wijn mee om daarin verbandstoffen te drenken. Was er weinig te verbinden? Dan kon het ontsmettingsmiddel dienen als versterking voor de inwendige mens. De dronkenschap van chirurgijns bij het einde van een reis was een bekend verschijnsel in de scheepvaart Schip en arts lagen soms in dubbele betekenis ‘voor Pampus’. 

78% van alle Nederlanders zegt in de afgelopen 12 maanden een ervaring te hebben opgedaan met verwondingen zoals schaafwonden, brandwonden, kneuzingen, snijwonden of blaren*. Dat zijn circa 10 miljoen Nederlanders (18 jaar en ouder).
Wij in Nederland relatief vaker een verwonding oplopen dan andere Europeanen. Dit verschil wordt mede veroorzaakt door onze hoge vakantiedeelname (circa 80%), onze vele recreatieve activiteiten en het feit dat Nederlanders vaker in en rond huis klussen en tuinieren*.
Ranglijst van meest voorkomende verwondingen*




Lang niet alle Nederlanders middelen in huis hebben om verwondingen op een juiste manier te verzorgen. In slechts iets meer dan de helft van de huishoudens is een EHBO-verbanddoos aanwezig. Hierbij is 46% op de hoogte van de inhoud en 13% is niet op de hoogte van de inhoud*.

Zekerheid om verwondingen zelf te behandelen vooral is gebaseerd op eigen ervaring. Veel Nederlanders worden namelijk door schade en schande wijs over juiste wondverzorging! De meeste onzekerheid bestaat bij het zelf verzorgen van kneuzingen (39%) en brandwonden (30%). (Bron: onderzoek HeltiQ/TNS NIPO, 2005).

Circa een kwart van alle Nederlanders voldoende zelfvertrouwen denkt te hebben om verwondingen zelf te behandelen maar, zo blijkt uit onderzoek, in de praktijk toch kiest voor de verkeerde behandelmethode. Dit verschijnsel wordt ook wel ‘schijnzekerheid’ genoemd. Deze schijnzekerheid bij het zelf verzorgen van wonden is gevaarlijk en kan onder andere leiden tot meer infecties.

Ook veel EHBO’ers zich onzeker voelen wanneer ze onverwacht hulp moeten verlenen. Eerste hulp is een zaak van “doen” en dat vereist oefening. Wordt daarom lid van een EHBO-vereniging, een reddingsbrigade of een afdeling van het Nederlandse Rode Kruis! In Nederland zijn al ruim 300.000 mensen in het bezit van een diploma Eerste Hulp
In veel landen en EHBO-verbanddoos in de auto verplicht is.

*Bron: HeltiQ/TNS NIPO, 2005